Íslensk mjólkurvöruframleiðsla gæti orðið fyrir áhrifum af ákvörðun FDA

Bandaríska lyfja- og matvælastofnunin (FDA) hefur afturkallað reglugerðarbreytingar frá árinu 2020 sem gerðu fyrirtækjum kleift að nota vernduð matvælaheiti án þess að uppfylla skilyrði þeirra.

Ákvörðunin markar skýrt fráhvarf frá stefnu stjórnvalda á forsetatíð Donalds Trump, sem gegndi embætti á árunum 2017 til 2021, getur haft óbeint áhrif á íslenskan matvælaiðnað, einkum í tengslum við útflutning og vörumerkingar.

Reglugerðin sem nú hefur verið felld úr gildi gerði framleiðendum kleift að merkja vörur sem „jógúrt“, „ís“ eða önnur vernduð heiti, jafnvel þótt þær uppfylltu ekki hefðbundnar staðalákvarðanir um samsetningu og framleiðsluaðferðir. FDA telur slíka heimild hafa skapað óvissu og rýrt traust neytenda til matvælamerkinga.

Í tilkynningu FDA kemur fram að breytingarnar hafi hvorki verið nægilega rökstuddar né í samræmi við lög um vernd matvælaheitis. Ákvörðunin byggir meðal annars á áliti alríkisdómstóls sem vék að því að upphaflega reglugerðin hafi verið illa undirbúin og andstæð lögmætum stjórnsýsluháttum.

FDA hyggst nú fara í heildstæða endurskoðun á svokölluðum „standards of identity“, það er skilgreiningum á matvælum sem lögbundið skulu uppfylla til að bera ákveðin heiti. Slík vinna krefst víðtæks samráðs við matvælaframleiðendur, hagsmunaaðila og neytendur. Markmiðið er að tryggja bæði skýrleika í merkingum og sveigjanleika til nýsköpunar innan ramma ábyrgðar.

Hvað þýðir þetta fyrir Ísland?

Íslensk fyrirtæki sem flytja út matvörur til Bandaríkjanna kunna að þurfa að aðlaga vörulýsingar og umbúðir í samræmi við nýja og skýrari staðla, þegar þeir verða formlega innleiddir. Þetta á sérstaklega við um mjólkurvörur, sætindi og aðrar sérvörur sem gjarnan eru markaðssettar undir alþjóðlegum heitum á borð við „jógúrt“ eða „rjómaís“.

Þá er vert að hafa í huga að ákvörðun FDA kann að hafa áhrif á alþjóðlega stefnumótun. Evrópskir eftirlitsaðilar fylgjast náið með þróun í Bandaríkjunum og íslenskar stofnanir á borð við Matvælastofnun taka gjarnan mið af regluverki í þeim ríkjum sem við eigum viðskipti við.

Endurskoðun FDA endurspeglar aukna kröfu um áreiðanleika og gagnsæi í upplýsingagjöf til neytenda. Með því að endurheimta skýrar og lögbundnar skilgreiningar hyggst stofnunin tryggja að heiti á borð við „jógúrt“ standi fyrir raunveruleg gæði, ekki einungis markaðslegar væntingar.

Fyrir íslenskan matvælageira gæti þessi þróun bæði falið í sér áskoranir og tækifæri. Þó að strangari kröfur geti gert útflutning flóknari, býr Ísland yfir sterkum gæðastaðli sem gæti orðið samkeppnisforskot í alþjóðlegu samhengi þar sem traust til vörumerkinga verður sífellt mikilvægara.

Mynd: úr safni