Breytingar á áfengislögum í Svíþjóð tóku gildi 1. júní 2025 – Smáframleiðendur fá aukið frelsi

Sveitabær í Svíþjóð þar sem ný lög heimila litlum brugghúsum, vínframleiðendum og eimingarhúsum að selja áfengi beint til viðskiptavina á staðnum.

Svíþjóð hefur stigið fyrsta skrefið í átt að afléttingu ríkiseinokunar á áfengismarkaði sem hefur staðið í meira en öld með nýrri löggjöf sem tók gildi 1. júní 2025.  Lögin heimila litlum brugghúsum, vínframleiðendur og eimingarhúsum að selja áfengi beint til viðskiptavina á staðnum, að uppfylltum ströngum skilyrðum. Þessi breyting er talin marka tímamót í áfengisstefnu landsins og hefur vakið bæði vonir og áhyggjur.

Ný lög með skýrum takmörkunum

Samkvæmt nýju lögunum mega smáframleiðendur selja áfengi beint til viðskiptavina eftir að þeir hafa tekið þátt í skipulagðri og gjaldskyldri kynningu eða leiðsögn þar sem veitt er fræðsla um skaðsemi áfengis, að því er fram kemur í frétt á Svt.se.  Sölumagn er takmarkað: eimingarhús mega selja allt að 0,7 lítra á mann, en brugghús og vínframleiðendur allt að 3 lítra. Sala er aðeins leyfð milli kl. 10:00 og 20:00 á dögum þegar Systembolaget, ríkisrekin áfengisverslun, er opin.

Þessi breyting er hluti af sex ára tilraunaverkefni sem verður endurskoðað árið 2031 til að meta áhrif á lýðheilsu og efnahag.

Stuðningur við ferðaþjónustu og smáframleiðendur

Markmið lagabreytingarinnar er að styðja við smáframleiðendur og efla ferðaþjónustu, án þess að grafa undan hlutverki Systembolaget í að vernda lýðheilsu. Framleiðendur eins og Anna Anerfält, framkvæmdastjóri Norrtälje Bränneri, fagna breytingunni en viðurkenna að áhrif á sölu gætu verið takmörkuð vegna strangra skilyrða.

Áhyggjur af lýðheilsu og framtíð einokunar

Þrátt fyrir takmarkanir hafa breytingarnar vakið áhyggjur meðal þeirra sem berjast fyrir ströngu áfengiseftirliti. Lucas Nilsson, formaður IOGT-NTO, stærsta bindindisfélags Svíþjóðar, varar við að breytingarnar gætu ógnað einokun Systembolaget og leitt til aukinnar áfengisneyslu.

Aðrir, eins og Alexander Ojanne, yfirmaður félagsmála og almenningsöryggis í Stokkhólmi, benda á að aukin áfengisneysla geti leitt til fleiri félagslegra vandamála.

Evrópusambandið og lögmæti breytinganna

Þegar Svíþjóð gekk í Evrópusambandið árið 1995 fékk landið undanþágu frá reglum ESB um frjálsa verslun til að viðhalda einokun Systembolaget. Nú hafa sumir lýst áhyggjum af því að nýju lögin, sem leyfa innlendum framleiðendum að selja beint til neytenda, gætu verið talin mismuna erlendum framleiðendum og þar með brjóta gegn ESB-reglum.

Evrópusambandið mun líklega endurskoða lögmæti undanþágunnar í ljósi þessara breytinga, sem gæti haft áhrif á framtíð Systembolaget.

Næstu skref

Sænska ríkisstjórnin hefur lýst breytingunum sem „frelsisumbót“ sem miðar að því að nútímavæða áfengisstefnu landsins án þess að fórna lýðheilsu. Þó að breytingarnar séu takmarkaðar í umfangi, eru þær fyrsta skrefið í átt að mögulegri frekari frjálsræði í áfengissölu í framtíðinni.

Á næstu sex árum munu stjórnvöld fylgjast náið með áhrifum lagabreytingarinnar á neyslu, lýðheilsu og efnahag, áður en ákvörðun verður tekin um framtíð fyrirkomulagsins.

Mynd: úr safni