Humareldi í Noregi – en íslenskar tilraunir runnu út í sandinn

Fyrirtækið Norwegian Lobster Farm stendur á tímamótum í þróun matvælaframleiðslu með því að hefja fyrsta stóra humareldið á landi í heiminum.  Verkefnið byggir á áratuga þróunarvinnu, sjálfbærri nýtingu orku og háþróaðri tækni þar sem gervigreind gegna lykilhlutverki. Á meðan Noregur heldur inn í nýja tíð, situr Ísland efti, þrátt fyrir að tilraunir hafi áður verið gerðar hér á landi.

Í smábænum Finnøy hefur Norwegian Lobster Farm þróað aðferðir við eldi á humri (Nephrops norvegicus) í lokuðu kerfi á landi.  Markmiðið er að ala upp humar í söluvænni stærð, svokallaðan „porsjonshummer“ sem vegur um 250–300 grömm. Í stað þess að nýta hafið beint er humarinn ræktaður í lokuðum kerfum þar sem umhverfi hans er stýrt af nákvæmni með aðstoð myndavéla, skynjara og gervigreindar.

Í frétt NRK kemur fram að eldisferlið er nánast alfarið sjálfvirkt, þar sem tölvukerfi stjórna fóðrun, hreyfingu og hamskipti humarsins.

Það sem gerir verkefnið enn sjálfbærara er að varmi frá umhverfisvænu gagnaveri, Green Mountain, er nýttur til að halda vatni í eldiskerfinu stöðugu við 20°C – kjörhita fyrir humarinn. Þessi nýting á endurnýjanlegri orku dregur úr rekstrarkostnaði og kolefnisspori starfseminnar. Eldisstöðin byggir á sjálfvirkum kerfum og nær nær fullkominni sjálfstýringu.

NRK vekur einnig athygli á því að fyrirtækið hyggst sleppa hluta humarsins í náttúruna til að styðja við villta stofna sem hafa farið halloka, nálgun sem fáheyrð er annars staðar í heiminum.

En hvað með Ísland?

Þrátt fyrir að Ísland sé í fararbroddi í fiskeldi á mörgum sviðum hefur humareldi ekki náð fótfestu hérlendis, þrátt fyrir tilraunir.

Á árunum 2011–2014 voru gerðar tilraunir með humareldi á Íslandi, m.a. á vegum Ragnheiðar Ingu Þórarinsdóttur og Svinna verkfræðistofu. Í Sandgerði var sett upp tilraunakerfi þar sem klak og uppeldi Evrópuhumars fór fram í lokuðu eldi með upphituðum sjó. Verkefnið fékk styrk frá Tækniþróunarsjóði og var í samstarfi við erlenda aðila, m.a. Norwegian Lobster Farm.

Tilgangurinn var að kanna hvort hægt væri að ala humar upp í hentugri stærð til manneldis við íslenskar aðstæður.

Hvers vegna varð ekkert af því?

Flest bendir til þess að nokkur lykilatriði hafi dregið þróunina aftur:

Langur vaxtartími: Humar vex hægt og þarf mörg ár til að ná markaðsstærð.

Árásargirni: Humarinn er tækifærissinnað rándýr og oft borða humar hver annan ef ekki er gætt að réttri hönnun eldiskerfa.

Hiti: Eldið krefst stöðugs 20°C hitastigs, sem er dýrt og orkufrekt á Íslandi, þar sem náttúrulegt sjávarhitastig er lægra.

Fjárfestingar og áhætta: Þróun slíkra kerfa krefst mikilla fjármuna og þekkingar, sem hafa hingað til ekki verið til staðar í nægilegum mæli.

Þróun Norwegian Lobster Farm sýnir að tæknin og aðferðirnar eru að verða raunhæfar og hagkvæmar. Með aðgengi að grænni orku og hugviti mætti í framtíðinni ímynda sér svipaða starfsemi á Íslandi, sérstaklega ef nýir orkugjafar eins og jarðvarmi eru nýttir til varmaleiðslu, eða samlegð fæst við gagnaver líkt og í Noregi.

En að svo stöddu er Ísland ekki með virkt humareldi og það gæti reynst dýrkeypt ef eftirspurn eftir sjálfbærum humri fer vaxandi á alþjóðamarkaði.

Myndir: norwegian-lobster-farm.com